Wskazywanie wzrokiem i korzystanie z e-tranu
Drukuj

Agnieszka odpowiada na pytania korzystając z e-tranuWiele dzieci niemówiących mogłoby korzystać z obrazków i symboli do porozumiewania się, jednak z powodu niewielkiej sprawności rąk nie mogą wskazywać, trzymać czy sięgać po przedmioty i obrazki. Dzieci te potrzebują szybszego i łatwiejszego sposobu wskazywania.

Inne dzieci mogą jeszcze nie do końca rozumieć, że wskazywanie obiektów lub obrazków może służyć do porozumiewania się. Patrzą jednak na leżące przed nimi przedmioty, kiedy się je o nie zapyta. Będą uczyły się stopniowo, że ich spojrzenie na obiekt powoduje określone skutki: działania dorosłego, atrakcyjne zdarzenia ze wskazanym przedmiotem.

Dla obu tych grup wskazywanie wzrokiem może stać się prostym i użytecznym sposobem na korzystanie z systemu porozumiewania się. E-tran (od angielskiego eye transfer – przenoszenie wzroku) będzie pomocny we wprowadzaniu i wykorzystywaniu wskazywania wzrokiem jako sposobu wybierania i porozumiewania się za pomocą obrazków lub symboli (liter, cyfr, całych wyrazów).

E-tran to trzymana w ręku lub stojąca na stole przed dzieckiem ramka, do której przymocowane są symbole. Wykonana jest zwykle z pleksiglasu lub innego przezroczystego tworzywa. W jej środku znajduje się otwór, tak więc siedząc na przeciwko dziecka możemy łatwo śledzić jego wzrok.

Pozycja

Dziecko powinno siedzieć w odpowiedniej dla siebie pozycji przy stole, na którym stoi e-tran. Jego rozmówca siedzi po drugiej stronie stołu tak, aby widział w otworze w ramce oczy dziecka.

Korzystanie z e-tranu w ruchu czy podczas leżenia jest raczej trudne, chociaż może być później wykonalne, kiedy tylko dziecko zrozumie zasadę jego działania. Dobrze jest mieć ramkę, która może być używana „w ruchu” lub w pozycji innej niż siedząca – warto pomyśleć o zrobieniu mini e-tranu z pleksiglasu lub innego przezroczystego tworzywa.

Niech to będzie zabawa!

Dziecko musi mieć od początku poczucie, że to dobra zabawa. Używaj silnie motywujących obiektów – na początku raczej jedzenia czy małych zabawek niż obrazków – i wykorzystaj je na przykład do zabawy w sklep (dziecko jest sprzedawcą – ty prosisz o jakaś rzecz, dziecko ma ja wskazać na ramce). Płać prawdziwymi pieniędzmi, jedz prawdziwe biszkopty!

Mocowanie przedmiotów do ramki

Najlepszym i najszybszym sposobem jest UHUtac (inna nazwa Bluetack) – masa mocująca wielokrotnego użytku podobna do plasteliny, dostępna w sklepach papierniczych i w hipermarketach.

Jeśli mocujesz do ramki kartki z symbolami, pamiętaj by na odwrocie zapisać ich znaczenia (nie możesz przecież najpierw patrzeć co dziecko wskazuje, a potem biec z drugiej strony stołu i zaglądać dziecku przez ramię, by dowiedzieć się, co pokazało).

Ile obrazków/obiektów?

Nie za mało (bo to nudne), nie za dużo (bo to przytłaczające). Zacznij od dwóch, by szybko przejść do trzech. Potem stopniowo zwiększaj ilość.

Pierwsze kroki

(To tylko przykład – możesz zastąpić biszkopty czymkolwiek innym, co spodoba się dziecku.)
Przedstaw najpierw aktywność dziecku, tak, by wiedziało, czego się od niego oczekuje. Pozwól mu obserwować, jak mocujesz obiekt do ramki. Następnie odwróć ją tak, by obiekt był z twojej strony ramki. Nawiąż z dzieckiem kontakt wzrokowy przez otwór w ramce.
Udawaj, ze jesteś sprzedawcą i zapytaj: „Co sobie dzisiaj życzysz? Mam tu kilka rzeczy, które mogą ci się spodobać. Czy chcesz biszkopta?”

Sprawdź, czy dziecko patrzy na ciebie, po czym powoli przesuwaj wzrok z oczu dziecka na biszkopty na ramce. Zatrzymaj wzrok na biszkoptach na dwie sekundy. Następnie powiedz: „Znalazłem biszkopty, proszę bardzo”. Zdejmij biszkopty z ramki, daj jeden dziecku i pozwól mu ugryźć kawałek.

Powtórz kilka razy z innymi przedmiotami w innych zabawach.

Następnie przymocuj ten sam obiekt do e-tranu po stronie dziecka, usiądź naprzeciwko, nawiąż kontakt wzrokowy i powiedz: „Hmm, jestem głodny, chciałbym prosić o biszkopta, czy możesz mi pokazać gdzie jest?”

Jak dobrze pójdzie dziecko spojrzy na przedmiot (to może być bardzo szybkie, przelotne spojrzenie). Jeśli tak, powiedz: „Świetnie, tu jest, ty mi go pokazałeś. Popatrzyłeś tutaj (pokaż palcem). To jest biszkopt. Weźmy go” (weź go, zjedz itd.)

Naprowadzanie

Jeśli dziecko nie patrzy na biszkopt, tylko na inny przedmiot, pokaż go palcem i powiedz: „Pokazałeś mi to. To jest filiżanka. To nie jest biszkopt. Filiżanka służy do picia. Napijemy się?” (weź filiżankę i udawaj, że pijesz). „Teraz chciałbym biszkopta. Czy widzisz go? Pokaż mi.”

Skanowanie

Jeśli dziecko nadal nie patrzy na biszkopty, powiedz: „Poszukajmy, gdzie są biszkopty. Pomóż mi je znaleźć.”

Powoli pokaż palcem przedmiot znajdujący się w lewym górnym rogu (od strony dziecka; zawsze zaczynaj od tego miejsca). Powiedz: „Czy to one? Nie.” Przesuń palec powoli na kolejny przedmiot na górze ramki. Postaraj się, by wzrok dziecka podążał za nim. „Czy to one? Nie.” Powtarzaj czynności, aż dojdziecie do biszkoptów. Powiedz wtedy: „Aha, znaleźliśmy je! Popatrz, popatrz biszkopty. Tu są, świetnie!” Zabierz palec, nawiąż kontakt wzrokowy,  spytaj: „Gdzie one są? Pokaż mi je jeszcze raz. Popatrz na biszkopty!” i przesuń swój wzrok bardzo powoli na biszkopty, starając się, by wzrok dziecka podążał za twoim.

Sukces

Kiedy w końcu dziecko popatrzy na biszkopty, natychmiast pokaż je palcem i powiedz: „Tak! Doskonale! Tutaj są! Znalazłeś biszkopty. Pokazałeś mi biszkopty. Świetnie! Zjedzmy te biszkopty!” (zdejmij je z ramki i zjedz).

Zaawansowani użytkownicy: kropka

Możesz przymocować na środku dolnej krawędzi ramki mały obiekt, na przykład czerwoną lub żółtą okrągłą naklejkę. Nie będziesz jej początkowo używał – jest zbyt abstrakcyjna dla niektórych dzieci, toteż nie martw się, je?śli wydaje się, że to zbyt skomplikowane, by uzywać tego kiedykolwiek.

Od momentu, kiedy dziecko zrozumie zasadę korzystania z e-tranu i potrafi systematycznie wskazywać obiekty wzrokiem, możesz zwrócić jego uwagę na ową kropkę. Zamiast patrzenia w oczy na początku i na końcu zadania, nawiąż z dzieckiem na krótko kontakt wzrokowy na początku i zachęć je do spojrzenia na kropkę, która oznacza „Jestem gotowy”. Tylko wtedy rozpocznij aktywność/zadawanie pytań. Dziecko przesunie wzrok i wskaże zadany obiekt.

Dziecko powinno spojrzeć na kropkę wtedy, kiedy skończyło, sygnalizując w ten sposób, że jest gotowe na następne pytanie. Może wskazać go także wtedy, gdy się „zgubiło” i chce zacząć jeszcze raz. Lepiej jest korzystać z kropki niż używać do tego samych celów spojrzenia w oczy odbiorcy, bo często nie wiadomo, czy dziecko nie rozgląda się szukając obiektu, by zakomunikować coś specyficznego, czy też po prostu ma potrzebę nawiązania kontaktu.

Co może pójść źle?

Największym problemem przy wskazywaniu wzrokiem jest dla „słuchającego” partnera to, że jest ono często szybkie i nieuchwytne, toteż trudno jest czasem być pewnym, że trafnie odczytało się ruch oczu dziecka. Wiele dzieci będzie raczej skupiało wzrok na obiekcie na bardzo krótko i przesuwało go gdzie indziej niż zatrzymywało go na dłuższy czas. Musisz być bardzo uważny reagować właściwie, inaczej dziecko nie uzna wskazywania wzrokiem za efektywny sposób porozumiewania się.

Niech wskazywanie wzrokiem nie będzie nudnym zadaniem („Gdzie jest chłopiec?”, „Spójrz na krowę”, „Nie popatrzyłeś uważnie, spróbuj jeszcze raz”). Staraj się zawsze, żeby było elementem rozmowy i zabawy (dużo śmiesznych zabaw i przekupstwa).

Powodzenia!

Tekst niniejszy publikujemy za zgodą CALL Centre, Edynburg, Szkocja www.callcentrescotland.org.uk
Tłumaczenie: Paweł Szczawiński

 

Kontakt

Stowarzyszenie Mówić bez Słów
ul. Białobrzeska 44

02-325 Warszawa
KRS 0000066916

tel.: +48 501 621 607

e-mail: info@aac.org.plAdres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Numer konta bankowego:

Alior Bank 03 2490 0005 0000 4520 9471 1735

Polecamy

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszych serwisach, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej.Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności. polityka prywatności.

Akceptujesz pliki cookie?

EU Cookie Directive Module Information