Klucz Fitzgerald i kod kolorów - pomoc w nauce języka
Drukuj

Wśród dzieci niemówiących wiele jest takich, które maja duże problemy z prawidłową budową wypowiedzi, co często utrudnia jej zrozumienie przez odbiorcę. Informacja staje się niezrozumiała, absurdalna lub mylna. Do najczęściej popełnianych błędów należy:
•    opuszczanie istotnych elementów wypowiedzi. Dziecko chcąc powiedzieć: Mama kupiła mi puzzle. Mówi, wskazując symbole: puzzle, mama, ja. Orzeczenie kupiła jest pomijane, co wymusza na odbiorcy dopytywanie się o nie. Przedłuża to rozmowę, doprowadza do zniechęcenia obydwu stron.
•    przestawianie elementów zdania. Dziecko mówi: ja brat bić mając na myśli: Brat mnie bije.
Składnia dzieci niemówiących jest często „emocjonalna” – najpierw pojawiają się elementy zdania najistotniejsze dla dziecka, a nie dla prawidłowej budowy zdania, jak w wypowiedzi: puzzle, ja, mama.
Podobne trudności występują również w zakresie rozumienia wypowiedzi kierowanych do dziecka. Nie ujmuje wypowiedzi jako całości – zauważa tylko pojedyncze, nie zawsze najbardziej istotne jej elementy. Nie potrafi prawidłowo odpowiedzieć na proste pytania dotyczące usłyszanej wypowiedzi. Usłyszawszy zdanie: Mama piecze ciasto na pytanie: Kto piecze ciasto? odpowiada wskazując symbol piec, który usłyszało w pytaniu. Na pytanie Co robi mama? odpowiada wskazując symbol mama, który również się pojawił w pytaniu. Nie rozumie, której części zdania dotyczy pytanie. Utrudnia to rozmowę, gdyż nie pozwala użyć prostej strategii zadawania dodatkowych pytań objaśniających w przypadku jej załamania.
Dla dzieci uczących się czytać i pisać niezbędna jest znajomość struktury języka. Po pierwsze dlatego, że niemożliwa jest analiza i synteza głosek w wyrazie, jeśli dziecko nie opanowało analizy i syntezy całej wypowiedzi. Czytanie nie jest funkcjonalne, ponieważ dziecko nie rozumie tego, co czyta. Nie będzie również pisać, gdyż żeby coś napisać, trzeba najpierw wiedzieć co. Tacy uczniowie zatrzymują się na etapie przepisywania, ewentualnie pisania z pamięci i ze słuchu głosek i znanych prostych wyrazów.
Kamieniem milowym w rozwoju języka jest nabycie intuicyjnej wiedzy na temat kategorii gramatycznych. Dużą pomocą może stać się tzw. klucz Fitzgerald. Został stworzony w 1929 roku jako pomoc dla dzieci głuchych, a następnie przejęty do nauki struktury języka dla dzieci niemówiących. Polega na takim układzie słownictwa w pomocy do porozumiewania (tablicy, słowniku, urządzeniu do porozumiewania), aby odzwierciedlał on układ gramatyczny zdania. Jest więc ono ułożone od lewej do prawej w następującej kolejności: Kto? – osoby, Co robi? – czynności, Jaki? Jak? – przymiotniki, przysłówki, Co? – rzeczowniki, Gdzie? – miejsca. Ułatwia to użytkownikowi budowanie zdania słowo po słowie. Świadomie nie używamy tu nazw części zdania, ponieważ np. funkcję podmiotu może pełnić również rzeczownik. Układ ma odzwierciedlać budowę prostego podstawowego zdania. Łatwo powinny być również dostępne symbole oznaczające przyimki – np. na osobnej tablicy lub zakładce. Na końcu tego szeregu znajdują się litery, cyfry, daty, zwroty konwersacyjne i inne. Znacznym ułatwieniem jest umieszczenie na najczęściej używanych słów u góry strony.
Klucza Fitzgerald używamy zwykle w połączeniu z kodem kolorów. Każda część mowy lub zdania jest oznaczona przypisanym jej kolorem. W Polsce stosujemy następujący kod:

Kod kolorów

Zastosowanie kodu kolorów do oznaczenia symboli wspomaga zapamiętywanie, ułatwia dostęp do poszukiwanego słowa i wzmacnia proces intuicyjnego rozumienia kategorii gramatycznych.
Klucz Fitzgeralda używany razem z kodem kolorów jest przewodnikiem dla ucznia w poruszaniu się w gąszczu słów i symboli. Użytkownik łatwiej i szybciej wyszukuje potrzebny symbol, przez co użycie pomocy komunikacyjnej staje się bardziej efektywne. Klucz Fitzgeralda w połączeniu z kodem kolorów jest wzorem i pierwszą instrukcją do budowania wypowiedzi.
Praca tą metodą nie powinna się ograniczać jedynie do zbudowania pomocy komunikacyjnej. Aby zachęcić i nauczyć ucznia korzystać z niej, można stosować różnego rodzaju ćwiczenia w budowaniu wypowiedzi: podpisywanie obrazków, odpowiedzi na pytania itp. Zaczynamy od prostych struktur osoba+czynność, następnie osoba+czynność+rzecz, osoba+czynność+określenie+rzecz. W ćwiczeniach można użyć kolorowych kartoników, które stanowią matrycę, według której uczeń układa np. podpis do obrazka lub odpowiedź na pytanie. Kiedy uczeń swobodnie używa tych struktur, można przejść do bardziej skomplikowanych.
Również proces nauczania czytania i pisania można wzbogacić o elementy kodu kolorów. Poszczególne wyrazy w zdaniu oznaczone dopowiadającymi im kolorami pomogą w zrozumieniu jego budowy.
W ćwiczenia włączamy również użycie pytań i oznaczających je symboli: kto?, co robi?, jaki?, jak?, co?, gdzie?, kiedy? Skojarzenie ich użycia z odpowiednim kolorem ułatwi uczniowi zarówno udzielanie odpowiedzi na te pytania, jak i zadawanie ich w rozmowie.
Ważne jest, abyśmy pamiętali, by odróżniać sytuacje dydaktyczne od konwersacyjnych. W swobodnej rozmowie z uczniem nie powinniśmy go skłaniać do poprawiania błędnej wypowiedzi. Powinniśmy postępować bardzo delikatnie, żeby nie zniechęcić go do wypowiadania się. W takich sytuacjach ograniczamy się do stosowania przekazu wspomaganego. W przypadku załamania rozmowy możemy również pokazać użytkownikowi, w jaki sposób korzystając z klucza Fitzgeralda i kodu kolorów może łatwiej dla siebie i bardziej zrozumiale dla rozmówcy zbudować swoją wypowiedź.
Pamiętajmy również, że jest to tylko proteza, która ma swoje wady i ograniczenia. Język jest zbyt skomplikowany i żywy, by można go było ująć w proste struktury i wzory. Jednak dla kogoś, kto nie potrafi go sprawnie używać i rozumieć będzie to na pewno duże ułatwienie w skutecznym porozumiewaniu się z otoczeniem. Wielu z nich będzie go używać zawsze. Jednak być może dla niektórych stanie się odskocznią do bardziej swobodnego korzystania z języka.

 

Kontakt

Stowarzyszenie Mówić bez Słów
ul. Białobrzeska 44

02-325 Warszawa
KRS 0000066916

tel.: +48 501 621 607

e-mail: info@aac.org.plAdres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Numer konta bankowego:

Alior Bank 03 2490 0005 0000 4520 9471 1735

Polecamy

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszych serwisach, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej.Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności. polityka prywatności.

Akceptujesz pliki cookie?

EU Cookie Directive Module Information